Wie was Hugo Sinzheimer?

Hugo Sinzheimer Instituut

Hugo Sinzheimer

Hugo Sinzheimer was een Duitse jurist-rechtswetenschapper die wel de ‘vader van het arbeidsrecht’ wordt genoemd. Dat dankt hij aan zijn pleidooi voor een relatief zelfstandig rechtsgebied ‘arbeidsrecht’, vanwege het bijzondere karakter van de rechtsverhoudingen op dit gebied. Hij is een belangrijk grondlegger geweest van het recht met betrekking tot collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) en ondernemingsraden; zijn werk heeft niet alleen in Europa, maar ook tot in Japan en Zuid-Korea grote invloed gehad op het collectief arbeidsrecht. 

Biografie

Hugo Daniël Sinzheimer wordt op 12 april 1875 in Worms geboren in het gezin van de joodse kledingfabrikant Leopold Sinzheimer. Na zijn studie rechten en economie promoveert hij in 1901 in Heidelberg en vestigt zich in 1903 als advocaat en notaris in Frankfurt. Daarnaast publiceert hij regelmatig over arbeidsrechtelijke kwesties en is hij adviseur van Duitse vakbonden. In politiek opzicht is hij sociaaldemocraat, actief in de gemeentepolitiek, hij is na het instorten van het keizerrijk zelfs korte tijd Polizeipräsident van de stad Frankfurt en hij heeft als lid van het parlement van de Weimarer Republik een actief aandeel in de totstandkoming van de Weimarer constitutie, waarin de coalitievrijheid en medezeggenschapsrechten van werknemers worden geregeld. Hij is medeoprichter van de Frankfurtse Akademie der Arbeit, een volkshogeschool voor arbeiders. 

Academische loopbaan

Van 1920 tot 1933 is hij Honorar Professor für Arbeitsrecht und Rechtssoziologie aan de Universiteit van Frankfurt. In 1933 wordt hij door de nazi’s als hoogleraar ontslagen en gearresteerd. Na zijn vrijlating vlucht hij eerst naar Saarland, dat toen onder toezicht van de Volkenbond stond, en vervolgens naar Amsterdam. Daar zorgt staatsrechthoogleraar George van den Bergh, die hij onder meer kent van vakanties in Noordwijk aan Zee, voor opvang en voor een mede door de vakbeweging gefinancierd bijzonder hoogleraarschap in de rechtssociologie (het eerste in Nederland) aan de toenmalige Gemeentelijke Universiteit, waarmee de gemeenteraad al op 14 juli 1933 instemt. Op 6 november 1933 houdt hij zijn oratie. In 1936 krijgt hij daarnaast een bijzonder hoogleraarschap in Leiden.

Sinds 1993 draagt aan de Universiteit van Amsterdam het HSI zijn naam. Daarnaast is in 2010 ook in Frankfurt een Hugo Sinzheimer Institut für Arbeitsrecht opgericht (http://www.hugo-sinzheimer-institut.de/).

Vervolgd door de nazi’s

Tijdens de bezettingsjaren wordt Sinzheimer nog twee keer opgepakt en gevangen gezet, de laatste keer, in augustus 1942, ontkomt hij aan transport naar Duitsland doordat de Joodsche Raad van de Duitse bezetter tien mensen mag aanwijzen die niet op transport hoeven; Sinzheimer en zijn vrouw Paula behoren daartoe. Hij overleeft de oorlog op verschillende onderduikadressen in Amsterdam, Haarlem en Bloemendaal maar overlijdt in september 1945 aan een hersenbloeding, de dag voor hij zijn afscheidsrede in Amsterdam zou houden en nog voordat hij kon vernemen dat al zijn kinderen de vernietigingskampen hadden overleefd.

Publicaties

Een selectie uit de talrijke publicaties van Sinzheimer:

  • Lohn und Aufrechnung. Diss. Heidelberg, Berlin 1902.
  • Der korporative Arbeitsnormenvertrag. 2 delen: Leipzig 1907/1908.
  • Ein Arbeitstarifgesetz: die Idee der sozialen Selbstbestimmung im Recht. München/Leipzig 1916.
  • Grundzüge des Arbeitsrechts. Jena 1921.
  • Das Problem des Menschen im Recht. Oratie Amsterdam, Groningen 1933.
  • Theorie der Gesetzgebung: die Idee der Evolution im Recht. Postuum: Haarlem 1949.

Een vrijwel volledige bibliografie is opgenomen in de Gesammelte Aufsätze und Reden, uitgegeven door Otto Kahn-Freund en Thilo Ramm: Hugo Sinzheimer: Arbeitsrecht und Rechtssoziologie, Frankfurt: Europäische Verlagsanstalt, 2 Bände, 1976, Band 2, p. 323-341.

 

Gepubliceerd door  Hugo Sinzheimer Instituut

20 augustus 2016