De beëindiging van de arbeidsrelatie

Een balans slaan in het ontslagrecht is voor vrijwel alle kabinetten vanaf eind jaren 80 een moeilijk te vervullen opdracht gebleken. Ook het huidige kabinet (Rutte III) heeft zich ten doel gesteld het overigens onlangs gemoderniseerde ontslagrecht te herzien. Sociaalwetenschappelijk en juridisch onderzoek naar ontslag (en de daarop volgende periode van werkloosheid) is decennia een traditie van (de rechtsvoorgangers van) AIAS-HSI. Zo is onderzoek uitgevoerd naar de omgang met ontslaggronden door rechters en naar onder meer de hoogte van ontslagvergoedingen; voorts organiseert AIAS-HSI vier keer per jaar een bijeenkomst met wetenschappers en practici op het terrein van ontslag. Kwantitatief onderzoek naar ontslag wordt voorts door het aan AIAS-HSI gelieerde Arbeidsmarkt Research uitgevoerd. Zij ontwikkelt toolsvoor de ontslagpraktijk. 

AIAS-HSI wil op verschillende manieren een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van (het denken over) het ontslagrecht. Daarbij bestaat een zekere overlap met enkele andere hoofdthema’s, zoals de vraag naar de mate van ontslagbescherming van flexibele werkers in hun verschillende gedaanten en het formuleren van waarden die men in ogenschouw neemt bij het denken over de gewenste vormgeving van het ontslag. 

Beëindiging van de arbeidsrelatie betekent veelal dat een beroep wordt gedaan op de sociale zekerheid of op het pensioen. Op dit terrein zijn in de afgelopen decennia vele ingrijpende wijzigingen doorgevoerd, vaak met het oogmerk de uitgaven te verminderen en het stelsel ‘activerender’ te maken. Dit roept de vraag op of de sociale zekerheid nog in voldoende mate de beschermende functie vervult waarvoor het oorspronkelijk bedoeld was. Ook zijn pogingen gedaan om het stelsel aan te passen aan veranderende arbeidsverhoudingen, bijvoorbeeld op het terrein van arbeid en zorg. Ten slotte speelt de vraag over de verantwoordelijkheidsverdeling voor het stelsel. In de loop van de tijd is de rol van de sociale partners steeds kleiner geworden (met uitzondering van het pensioenstelsel) en zijn steeds meer verantwoordelijkheden naar individuele bedrijven en naar gemeenten verschoven. Dit roept de vraag op wat het effect geweest is van deze veranderingen. Dit onderdeel van de vormgeving van arbeid, dat een prominente rol heeft binnen AIAS-HSI, vormt een geïntegreerd geheel met ontslag, hoewel sociale zekerheid uiteraard ook binnen andere hoofdthema’s een rol speelt. 

Gepubliceerd door  Hugo Sinzheimer Instituut

19 september 2018